Η εκτίμηση του αριθμού των trans ατόμων που εμπλέκονται στην sex-εργασία είναι εξαιρετικά δύσκολη και οι αριθμοί ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή, το νομικό πλαίσιο και τη μεθοδολογία της έρευνας. Λόγω του κοινωνικού στίγματος και της συχνά παράνομης φύσης της εργασίας στο σεξ, πολλοί άνθρωποι δεν δηλώνουν την ιδιότητά τους, γεγονός που οδηγεί σε υποεκτίμηση των αριθμών. Ωστόσο, οι έρευνες δείχνουν σταθερά ότι τα trans άτομα (και ιδιαίτερα οι trans γυναίκες) υπερεκπροσωπούνται στην εργασία στο σεξ σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό.
Η εμπλοκή των διεμφυλικών (trans) ατόμων, και ειδικότερα των trans γυναικών, στην sex-εργασία αποτελεί ένα σύνθετο φαινόμενο που συνδέεται άρρηκτα με τη συστηματική περιθωριοποίηση και τις δομικές ανισότητες. Μελέτες σε παγκόσμιο επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων ερευνών στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, καταγράφουν ποσοστά εμπλοκής που κυμαίνονται από 11% έως 42%, αναδεικνύοντας ότι η ενασχόληση αυτή συχνά δεν αποτελεί ελεύθερη προσωπική επιλογή, αλλά «εργασία επιβίωσης» (survival sex work). Η έλλειψη στέγης, η απόρριψη από το οικογενειακό περιβάλλον και οι έντονες διακρίσεις στην επίσημη αγορά εργασίας ωθούν πολλά άτομα προς αυτή την κατεύθυνση ως τη μόνη διαθέσιμη πηγή εισοδήματος. Το φαινόμενο εντείνεται περαιτέρω μέσω της διασταυρούμενης καταπίεσης (intersectionality), καθώς οι trans γυναίκες χρώματος (Black and Latinx) αντιμετωπίζουν συνδυαστικά τον ρατσισμό και την τρανσφοβία, γεγονός που οδηγεί σε ακόμα υψηλότερα ποσοστά έκθεσης στην εργασία στο σεξ και στους κινδύνους που αυτή συνεπάγεται. Και το ερώτημα εδώ είναι εύλογο:
Γιατί δεν σταματάνε;
Όταν σκεφτόμαστε την υγεία και τις επιλογές ενός ανθρώπου, συχνά κάνουμε το λάθος να πιστεύουμε ότι όλα είναι θέμα «θέλησης». Όμως, η Ψυχολογία της Υγείας μας εξηγεί ότι οι αποφάσεις μας επηρεάζονται βαθιά από την κοινωνία, την οικονομία και τις εμπειρίες μας. Η δυσκολία ή η αδυναμία διακοπής της sex-εργασίας για τα trans άτομα δεν οφείλεται σε έλλειψη βούλησης, αλλά σε ένα πλέγμα δομικών και κοινωνικών φραγμών που καθιστούν την έξοδο από αυτόν τον κλάδο εξαιρετικά περίπλοκη. Για τα τρανς άτομα που εμπλέκονται στη σεξ-εργασία, η επιθυμία να σταματήσουν έρχεται συχνά αντιμέτωπη με ανυπέρβλητα εμπόδια, καθιστώντας τη διακοπή μια εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία.
Η μάχη για την επιβίωση και η έλλειψη εναλλακτικών
Το πρώτο και κυριότερο εμπόδιο είναι η οικονομική ανάγκη. Σύμφωνα με τη γνωστή πυραμίδα των ανθρώπινων αναγκών, αν ένας άνθρωπος δεν έχει εξασφαλίσει τροφή και στέγη, δεν μπορεί να επικεντρωθεί σε μακροπρόθεσμους στόχους. Η σεξ-εργασία προσφέρει άμεσο εισόδημα για τις βασικές ανάγκες, αλλά και για τα έξοδα της φυλομετάβασης (ορμόνες, επεμβάσεις), τα οποία συχνά είναι δυσβάσταχτα.
Την ίδια στιγμή, η πρόσβαση σε μια «τυπική» εργασία είναι γεμάτη εμπόδια. Οι διακρίσεις από εργοδότες και η τρανσφοβία οδηγούν σε συνεχείς απορρίψεις. Αυτές οι αποτυχίες υπονομεύουν την αυτοαποτελεσματικότητα του ατόμου, δηλαδή την πίστη του ότι μπορεί όντως να τα καταφέρει σε έναν άλλο επαγγελματικό τομέα. Όταν οι πόρτες της νόμιμης εργασίας παραμένουν κλειστές, η σεξ-εργασία παύει να είναι επιλογή και γίνεται η μόνη στρατηγική επιβίωσης.
Το βάρος του «Στρες Μειονοτήτων» και του τραύματος
Τα τρανς άτομα δεν παλεύουν μόνο με τη φτώχεια, αλλά και με ένα διαρκές ψυχικό φορτίο που ονομάζεται Στρες Μειονοτήτων. Ζουν σε μια καθημερινότητα γεμάτη προκατάληψη, στίγμα και φόβο για βία. Αυτό το χρόνιο άγχος συχνά οδηγεί σε κατάθλιψη ή μετατραυματικό στρες, ειδικά αν υπάρχουν και παλαιότερα τραύματα από την παιδική ηλικία ή την οικογενειακή απόρριψη. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η σεξ-εργασία αυξάνει τον κίνδυνο νέων κακοποιήσεων, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο τραύματος. Πολλά άτομα καταφεύγουν στη χρήση ουσιών για να αντέξουν τον ψυχικό πόνο ή τις δυσκολίες της δουλειάς. Έτσι, δημιουργείται μια διπλή παγίδα: το άτομο εξαρτάται οικονομικά από τη σεξ-εργασία και ταυτόχρονα παλεύει με την ψυχική υγεία ή τις ουσίες, γεγονός που κάνει την προσπάθεια για μια νέα αρχή ακόμα πιο δύσκολη
Κοινωνική απομόνωση και έλλειψη στήριξης
Η κοινωνική υποστήριξη είναι το «δίχτυ ασφαλείας» για κάθε αλλαγή στη ζωή μας. Ωστόσο, τα τρανς άτομα που κάνουν σεξ-εργασία αντιμετωπίζουν διπλό στιγματισμό. Συχνά είναι αποκομμένα από την οικογένειά τους και την ευρύτερη κοινωνία, νιώθοντας απόλυτα μόνα. Ακόμα κι όταν αποφασίσουν να ζητήσουν βοήθεια από επίσημους φορείς (όπως προγράμματα απεξάρτησης ή επαγγελματικής κατάρτισης), οι υπηρεσίες αυτές συχνά δεν είναι «τρανς-συμπεριληπτικές». Αν το προσωπικό δεν γνωρίζει πώς να διαχειριστεί τις ιδιαίτερες ανάγκες τους ή δείχνει προκατάληψη, το άτομο απογοητεύεται και επιστρέφει στην ασφάλεια της κοινότητας της σεξ-εργασίας, όπου νιώθει ότι τουλάχιστον εκεί το αποδέχονται.
Η ανάγκη για συστημική αλλαγή
Για να αναπτύξουμε την ανάγκη για συστημική αλλαγή, πρέπει να κατανοήσουμε ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται «μέσα» στο τρανς άτομο, αλλά στον τρόπο που είναι δομημένη η κοινωνία μας. Η Ψυχολογία της Υγείας χρησιμοποιεί συχνά το Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο, το οποίο μας λέει ότι για να θεραπεύσουμε μια κατάσταση, πρέπει να διορθώσουμε τους κοινωνικούς και θεσμικούς παράγοντες που την προκαλούν.
Η συστημική αυτή αλλαγή ξεκινά από τη διασφάλιση της νομικής προστασίας στην εργασία, ώστε η ταυτότητα φύλου να μην αποτελεί πλέον εμπόδιο στην πρόσληψη, και συνεχίζεται με την πλήρη ένταξη της επιβεβαιωτικής φροντίδας υγείας στο δημόσιο σύστημα, απαλλάσσοντας τα άτομα από το τεράστιο οικονομικό βάρος της φυλομετάβασης. Παράλληλα, απαιτείται η δημιουργία ολοκληρωμένων δομών που θα προσφέρουν ασφαλή στέγαση και εξειδικευμένη ψυχολογική υποστήριξη για το τραύμα, λειτουργώντας ως ένα «δίχτυ ασφαλείας» που θα αντικαταστήσει την οικογενειακή απόρριψη. Τέλος, μέσα από την εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας και την αποποινικοποίηση της σεξ-εργασίας μπορεί να μειωθεί το κοινωνικό στίγμα και το χρόνιο στρες που βιώνουν αυτά τα άτομα.
Είναι εφικτή η διακοπή της sex-εργασίας;
Η διακοπή της σεξ εργασίας από τα τρανς άτομα είναι εφικτή μόνο όταν πάψει να αποτελεί μια αναγκαστική «στρατηγική επιβίωσης» και μετατραπεί σε μια πραγματική επιλογή που υποστηρίζεται από την κοινωνία, και απαιτεί τη ριζική υποχώρηση των δομικών εμποδίων που εγκλωβίζουν τα άτομα σε αυτόν τον κλάδο. Όταν το τρανς άτομο θα αποκτήσει νομική προστασία από τις διακρίσεις στην αγορά εργασίας, ασφαλείς δομές στέγασης, υγειονομική κάλυψη για τη μετάβαση του, πρόσβαση σε εκπαίδευση, ψυχολογική στήριξη για το στρες μειονοτήτων και ίσες ευκαιρίες απασχόλησης, τότε η αυτοπεποίθησή του θα ενισχυθεί και η διακοπή της σεξ εργασίας θα πάψει να είναι ένα ακατόρθωτο όνειρο. Θα γίνει μια ασφαλής μετάβαση προς την αυτονομία.
Συμπέρασμα
Η διακοπή της σεξ-εργασίας από τα τρανς άτομα δεν είναι ένα απλό ζήτημα ατομικής απόφασης, αλλά μια σύνθετη πρόκληση που συνδέεται άρρηκτα με τις κοινωνικές συνθήκες. Όσο οι διακρίσεις στην αγορά εργασίας, το υψηλό κόστος της ιατρικής μετάβασης και η έλλειψη ασφαλούς στέγασης παραμένουν ισχυρά εμπόδια, η σεξ-εργασία θα συνεχίζει να λειτουργεί ως μια αναγκαστική στρατηγική επιβίωσης. Μόνο μέσα από την κοινωνική δικαιοσύνη και την αποδοχή της διαφορετικότητας μπορεί η αυτονομία να γίνει από μακρινό όνειρο μια ρεαλιστική καθημερινότητα, επιτρέποντας σε κάθε άτομο να ορίζει τη ζωή του με ασφάλεια και αξιοπρέπεια.
Σας ευχαριστώ
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
Bandura, A. (2004). Health promotion by social cognitive means. Health Education & Behavior, 31(2), 143–164.
Benoit, C., Jansson, M., Smith, M., & Flagg, J. (2019). Prostitution stigma and its health consequences. Annual Review of Sociology, 45, 469–490.
Bradford, J. B., Reisner, S. L., Honnold, J. A., & Xavier, J. (2013). Experiences of transgender-related discrimination and implications for health: Results from the Virginia Transgender Health Initiative Study. American Journal of Public Health, 103(10), 1820–1829.
Glanz, K., Rimer, B. K., & Viswanath, K. (Eds.). (2015). Health behavior: Theory, research, and practice (5th ed.). Jossey-Bass.
Grant, J. M., Mottet, L. A., Tanis, J., Harrison, J., Herman, J. L., & Keisling, M. (2011). Injustice at every turn: A report of the National Transgender Discrimination Survey. National Center for Transgender Equality and National Gay and Lesbian Task Force.
James, S. E., Herman, J. L., Rankin, S., Keisling, M., Mottet, L., & Anafi, M. (2016). The report of the 2015 U.S. Transgender Survey. National Center for Transgender Equality.
Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396. https://doi.org/10.1037/h0054346
Meyer, I. H. (2003). Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: Conceptual issues and research evidence. Psychological Bulletin, 129(5), 674–697.
Nemoto, T., Luke, D., Mamo, L., Ching, A., & Patria, J. (2004). HIV risk behaviours among male-to-female transgender persons of colour in San Francisco. AIDS Care, 16(6), 723–735.
Rosenstock, I. M. (1974). Historical origins of the Health Belief Model. Health Education Monographs, 2(4), 328–335.
Sevelius, J. M., Patouhas, E., Keatley, J. G., & Johnson, M. O. (2014). Barriers and facilitators to engagement and retention in care among transgender women living with HIV. Annals of Behavioral Medicine, 47(1), 5–16.
Taylor, S. E. (2018). Health Psychology (10th ed.). McGraw-Hill Education.
UNAIDS. (2014). The Gap Report. https://www.unaids.org/en/resources/campaigns/2014/20140716_Gapreport
World Health Organization (WHO). (2015). Consolidated guideline on HIV prevention, diagnosis, treatment and care for key populations.
Xavier, J., Honnold, J. A., & Bradford, J. (2007). The health, health-related needs, and lifecourse experiences of transgender Virginians. Virginia Department of Health.
