Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι το τραύμα δεν είναι μια ιστορία που συνέβη κάποτε, αλλά μια βιολογική ενέργεια που ζει στο «τώρα» μας, εγκλωβισμένη στους ιστούς και το νευρικό μας σύστημα. Για έναν νέο άνθρωπο που προσπαθεί να χτίσει τη ζωή του, αυτή η «πανοπλία» έντασης μπορεί να μοιάζει με ένα αόρατο κλουβί.
Η Ενέργεια που Δεν Βρήκε Ποτέ Διέξοδο και η Αποξένωση από τον Εαυτό
Η βασική ανακάλυψη του Peter Levine (1997) ξεκίνησε από μια απλή παρατήρηση στη φύση: τα ζώα, παρόλο που αντιμετωπίζουν καθημερινά θανάσιμους κινδύνους, σπάνια εμφανίζουν συμπτώματα τραύματος. Ένα ελάφι που γλιτώνει από μια επίθεση, αφού περάσει η στιγμή του παγώματος, θα τρέξει, θα τρέμει έντονα για λίγα λεπτά και στη συνέχεια θα επιστρέψει στη βοσκή σαν να μην συνέβη τίποτα. Αυτό το τρέμουλο είναι η «γείωση» της τεράστιας ενέργειας που επιστρατεύτηκε για την επιβίωση. Στον άνθρωπο, η διαδικασία αυτή συχνά διακόπτεται βίαια. Λόγω της κοινωνικής μας εκπαίδευσης. Μαθαίνουμε να θεωρούμε το τρέμουλο ως σημάδι αδυναμίας ή υστερίας. Όταν «σφιγγόμαστε» για να φανούμε δυνατοί μετά από ένα σοκ, ουσιαστικά φυλακίζουμε τη στατική ηλεκτρική εκκένωση της επιβίωσης μέσα στο σώμα μας.
Όπως εξηγεί ο Levine (2010), το τραύμα δεν βρίσκεται στο γεγονός το ίδιο (στο ατύχημα, στην απώλεια ή στην επίθεση), αλλά στην ημιτελή βιολογική αντίδραση. Η ενέργεια που θα χρησιμοποιούσαμε για να παλέψουμε ή να τρέξουμε μένει «κλειδωμένη» στους μύες, δημιουργώντας μια μόνιμη κατάσταση εσωτερικής πίεσης. Με τον καιρό, αυτή η εγκλωβισμένη ενέργεια μετατρέπεται σε μια σωματική πανοπλία. Το άτομο αρχίζει να ζει με σφιγμένους ώμους, ρηχή αναπνοή και ένα συνεχές σφίξιμο στο στομάχι. Αυτή η κατάσταση δεν είναι απλώς κουραστική. Είναι μια μορφή αποξένωσης. Σύμφωνα με την Ogden (2015), η υπερβολική αυτή ένταση διαβρώνει την ικανότητά μας να νιώθουμε το σώμα μας με ευχαρίστηση. Γινόμαστε «ξένοι» μέσα στο ίδιο μας το σπίτι.
Τα συμπτώματα που μας τρομάζουν, όπως οι κρίσεις πανικού ή οι αναδρομές, δεν είναι σημάδια ότι ο εγκέφαλός μας «χάλασε». Αντίθετα, είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια του νευρικού συστήματος να εκτονώσει την πίεση. Κάθε κρίση πανικού είναι μια προσπάθεια του οργανισμού να ολοκληρώσει την κίνηση που διακόπηκε τότε. Όπως σημειώνουν οι Payne, Levine & Crane-Godreau (2015), αν προσπαθήσουμε να ελέγξουμε αυτά τα συμπτώματα σφίγγοντας κι άλλο το σώμα μας, απλώς ενισχύουμε τον κύκλο της υπερδιέγερσης (hyperarousal), κρατώντας τον συναγερμό του εγκεφάλου αναμμένο στο τέρμα.
Η Ανάρρωση ως Σωματική Ολοκλήρωση
Η προσέγγιση του Levine φέρνει μια επανάσταση στη θεραπεία. Δεν χρειάζεται να ξαναπούμε την ιστορία του πόνου μας για χιλιοστή φορά. Η ίαση δεν έρχεται από τη λογική ανάλυση, αλλά από τη σωματική αίσθηση. Στη Σωματική Βιωματική, ο θεραπευόμενος μαθαίνει να παρατηρεί τις μικρές αλλαγές στο σώμα του (πχ. ένα ζεστό κύμα, ένα ελαφρύ τρέμουλο, μια βαθιά ανάσα) σε ένα ασφαλές περιβάλλον.
Αυτή η διαδικασία ονομάζεται τιτλοδότηση (titration). Όπως εξηγεί ο Levine (2010), απελευθερώνουμε την ενέργεια σε «σταγόνες», ώστε να μην κατακλυστεί το σύστημα. Όταν επιτρέπουμε στο σώμα να ολοκληρώσει τις κινήσεις που είχαν ανασταλεί, η πανοπλία αρχίζει να υποχωρεί. Η «στατική εκκένωση» βρίσκει επιτέλους διέξοδο και το νευρικό σύστημα ανακτά την πλαστικότητά του. Ο άνθρωπος δεν νιώθει πλέον ότι ζει πίσω από ένα τείχος έντασης, αλλά αποκτά ξανά τη δυνατότητα να συνδεθεί με το παρόν, να νιώσει χαρά και να αναπνεύσει ελεύθερα.
Η κατανόηση ότι το σώμα μας έχει τη δική του νοημοσύνη και τη δική του επιθυμία για ίαση είναι το πιο δυνατό εργαλείο που διαθέτουμε. Το τραύμα μπορεί να μας έκανε να παγώσουμε, αλλά η βιολογία μας είναι σχεδιασμένη για τη ροή. Μαθαίνοντας να ακούμε τη φωνή του σώματός μας, μπορούμε να μετατρέψουμε τον τρόμο σε δύναμη και την ακινησία σε μια νέα, αυθεντική κίνηση προς τη ζωή.
Από καρδιάς…
Διαβάστε επίσης:
Η Ακινησία μετά το Τραύμα: Αισθήσεις και Αποσύνδεση
Η Ακινησία μετά το Τραύμα: Η Βιολογία της Παραίτησης και το «Safe Mode»
Η Ακινησία μετά το Τραύμα: Το Άγχος ως Ανεκπλήρωτη Κίνηση
Η Ακινησία μετά το Τραύμα: Από τη Σκιά στη Ζωτικότητα
Η Πανοπλία της Ψυχής: γιατί "σκληραίνουμε" μετά από μια δύσκολη εμπειρία;
Η Αόρατη Κούραση: Γιατί το Τραύμα Μας Αφήνει Χωρίς Δυνάμεις
Brom, D., et al. (2017). "Somatic Experiencing for Posttraumatic Stress Disorder: A Randomized Controlled Outcome Study." Journal of Traumatic Stress, 30(3), 304–312.
Dana, D. (2018). The Polyvagal Theory in Therapy: Engaging the Rhythm of Regulation. W. W. Norton & Company.
Kozlowska, K., et al. (2015). "Fear and the Defense Cascade: Clinical Implications and Management." Harvard Review of Psychiatry.
Lanius, R. A., et al. (2010). "The dissociative subtype of posttraumatic stress disorder: neurobiological and clinical evidence." American Journal of Psychiatry.
Leitch, M. L., et al. (2009). "Somatic Experiencing treatment with tsunami survivors in Thailand: Broadening the scope of early intervention." Traumatology.
Levine, P. A. (1997). Waking the Tiger: Healing Trauma. North Atlantic Books.
Levine, P. A. (2010). In an Unspoken Voice: How the Body Releases Trauma and Restores Goodness. North Atlantic Books.
Ogden, P., & Fisher, J. (2015). Sensorimotor Psychotherapy: Interventions for Trauma and Attachment. W. W. Norton & Company.
Payne, P., Levine, P. A., & Crane-Godreau, M. A. (2015). "Somatic experiencing: using interoception and proprioception as core elements of trauma therapy." Frontiers in Psychology, 6, 93.
Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory: Neurophysiological Foundations of Emotions, Attachment, Communication, and Self-regulation. W. W. Norton & Company.
Scaer, R. (2014). The Body Bears the Burden: Trauma, Dissociation, and Disease. Routledge.
Van der Kolk, B. A. (2014). The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma. Viking.
Disclaimer: Το παρόν άρθρο παρέχεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν συνιστά ψυχολογική ή ιατρική γνωμάτευση, διάγνωση ή θεραπευτική παρέμβαση. Το περιεχόμενο δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση και υποστήριξη από επαγγελματία ψυχικής υγείας. Παρότι καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για την ακρίβεια και εγκυρότητα των πληροφοριών, ο δημιουργός του παρόντος δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε άμεση ή έμμεση ζημία προκύψει από τη χρήση ή την ερμηνεία του περιεχομένου. Η αξιοποίηση των πληροφοριών γίνεται με αποκλειστική ευθύνη του αναγνώστη.
